หม้อแปลงไฟฟ้าชนิดน้ำมัน (Oil-immersed Transformer) จะมีการ “หายใจ” เข้า-ออกตามสภาวะโหลด เมื่อหม้อแปลงร้อน น้ำมันจะขยายตัวดันอากาศออก และเมื่อหม้อแปลงเย็นลงก็จะดูดอากาศภายนอกกลับเข้าไป หากอากาศที่ดูดเข้าไปมีความชื้น จะทำให้น้ำมันหม้อแปลงเสื่อมสภาพและเกิดการลัดวงจรภายในได้

หน้าที่สำคัญของซิลิก้าในหม้อแปลง

ดักจับความชื้น: ซิลิก้าเจลทำหน้าที่เป็นตัวกรองอากาศที่ถูกดูดเข้าไปในตัวถังน้ำมันสำรอง (Conservator) เพื่อให้มั่นใจว่าอากาศนั้นแห้งสนิท
บ่งบอกสภาวะ: สีของซิลิก้าเจลจะเปลี่ยนไปตามปริมาณความชื้นที่ดูดซับไว้ ทำให้ช่างไฟสามารถตรวจสอบความผิดปกติได้ด้วยตาเปล่า
รักษาความเป็นฉนวน: เมื่อน้ำมันไม่มีความชื้นปนเปื้อน ค่าความคงทนต่อแรงดันไฟฟ้า (Dielectric Strength) ของน้ำมันก็จะยังคงสูงอยู่ ช่วยยืดอายุการใช้งานหม้อแปลง

การสังเกตสีของซิลิก้าเจล

โดยทั่วไปในงานหม้อแปลงจะนิยมใช้ซิลิก้าเจลประเภทที่มีตัวบ่งชี้สี (Indicator) ดังนี้:

สีน้ำเงิน (Blue): คือสภาวะปกติ (Dry) พร้อมใช้งาน
สีชมพู/ขาว (Pink/White): คือสภาวะที่ดูดซับความชื้นจนอิ่มตัวแล้ว (Wet) ต้องรีบดำเนินการเปลี่ยนหรือนำไปอบใหม่ หมายเหตุ: ปัจจุบันเริ่มมีการใช้สีส้ม (Orange) ซึ่งจะเปลี่ยนเป็นสีเขียวเข้มเมื่อชื้น เพื่อหลีกเลี่ยงสารก่อมะเร็งในตัวบ่งชี้สีน้ำเงินแบบเก่า

ข้อแนะนำ

ตรวจสอบถ้วยน้ำมันด้านล่าง: กระบอกซิลิก้าจะมีถ้วยน้ำมัน (Oil Seal) อยู่ด้านล่างสุดเพื่อดักฝุ่นและปิดกั้นอากาศไม่ให้สัมผัสกับซิลิก้าโดยตรงเมื่อไม่มีการหายใจ ต้องหมั่นเช็คให้น้ำมันอยู่ในระดับที่กำหนด
การซ่อมบำรุง: หากพบว่าซิลิก้าเปลี่ยนสีเกินกว่า 2 ใน 3 ของกระบอก ควรเปลี่ยนทันทีเพื่อป้องกันความชื้นเข้าสู่ระบบน้ำมัน
การนำกลับมาใช้ใหม่: ซิลิก้าเจลที่ชื้นสามารถนำไปอบร้อนที่อุณหภูมิประมาณ 120°C – 150°C จนกลับมาเป็นสีน้ำเงินเหมือนเดิมได้

ซิลิก้าเจลอาจดูเป็นอุปกรณ์ชิ้นเล็กๆ แต่มีความสำคัญมหาศาลต่อความปลอดภัยของระบบไฟฟ้าแรงสูง การหมั่นตรวจเช็คสีของซิลิก้าคือวิธีที่ง่ายและประหยัดที่สุดในการป้องกันความเสียหายหลักล้านของหม้อแปลงไฟฟ้า

บริการงานระบบไฟฟ้า ไฟบ้าน ไฟอาคาร ไฟสำนักงาน ไฟฟ้าโรงงาน #ช่างไฟดอทคอม