แฟลชอาร์ค (Arc Flash) เป็นอุบัติเหตุทางไฟฟ้าที่มีความรุนแรงสูงสุด ซึ่งสร้างความร้อน แรงระเบิด และแสงจ้าที่สามารถทำลายชีวิตและทรัพย์สินได้อย่างฉับพลัน การป้องกันภัยร้ายนี้จึงต้องอาศัยการวางแผนอย่างเป็นระบบตามลำดับความสำคัญ โดยเน้นการกำจัดความเสี่ยงที่แหล่งกำเนิดเป็นอันดับแรก
หลักการป้องกันแฟลชอาร์คที่ดีที่สุดคือการใช้ ลำดับชั้นของการควบคุมความเสี่ยง (Hierarchy of Risk Control) ซึ่งแบ่งเป็นมาตรการทางวิศวกรรม มาตรการทางการบริหาร และการใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE)
1. มาตรการทางวิศวกรรม (Engineering Controls): การกำจัดและลดความเสี่ยงที่แหล่งกำเนิด
มาตรการเหล่านี้มุ่งเน้นการออกแบบและปรับปรุงระบบไฟฟ้าเพื่อลดโอกาสเกิด หรือลดความรุนแรงของแฟลชอาร์ค:
- 1.1 การตัดพลังงาน (De-energize Equipment): เป็นวิธีการป้องกันที่ดีที่สุดตามมาตรฐาน NFPA 70E (Standard for Electrical Safety in the Workplace) คือการ ทำงานบนอุปกรณ์ที่ไม่มีพลังงานไฟฟ้า (Made Dead) โดยใช้ขั้นตอน Lockout/Tagout (LOTO) เพื่อให้มั่นใจว่าอุปกรณ์จะไม่ถูกจ่ายไฟโดยไม่ตั้งใจ
- 1.2 การลดเวลาในการตัดวงจร (Reduce Clearing Time): เนื่องจากความเสียหายของแฟลชอาร์คเป็นสัดส่วนโดยตรงกับระยะเวลาที่เกิดอาร์ค การติดตั้ง ฟิวส์หรือเซอร์กิตเบรกเกอร์ที่ทำงานเร็วขึ้น (Faster-Acting Circuit Breakers/Fuses) หรือระบบป้องกันอาร์คแฟลชอัตโนมัติ (Arc Flash Relay/Sensor) จะช่วยให้วงจรตัดไฟเร็วขึ้นอย่างมาก ทำให้พลังงานที่ปลดปล่อยออกมาลดลง
- 1.3 การลดกระแสลัดวงจร (Reduce Fault Current): การปรับปรุงระบบ เช่น การใช้หม้อแปลงขนาดเล็กลง หรือการใช้เครื่องจำกัดกระแส (Current Limiting Devices) เพื่อลดปริมาณกระแสไฟฟ้าที่ไหลเมื่อเกิดการลัดวงจร
- 1.4 การออกแบบอุปกรณ์ทนอาร์ค (Arc-Resistant Switchgear): การติดตั้งสวิตช์เกียร์ที่ออกแบบมาเพื่อควบคุมและระบายแรงระเบิดของแฟลชอาร์คออกไปจากผู้ปฏิบัติงานโดยเฉพาะ
2. มาตรการทางการบริหาร (Administrative Controls): การจัดการและขั้นตอนการทำงาน
มาตรการเหล่านี้เกี่ยวข้องกับการฝึกอบรม การสร้างขั้นตอนปฏิบัติงาน และการสื่อสารความเสี่ยง:
- 2.1 การวิเคราะห์อันตรายแฟลชอาร์ค (Arc Flash Hazard Analysis): ต้องมีการคำนวณระดับพลังงานแฟลชอาร์คที่จุดทำงานต่างๆ (Incident Energy) โดยวิศวกรที่ได้รับใบอนุญาต และควรทบทวนอย่างน้อยทุก 5 ปี หรือเมื่อมีการปรับปรุงระบบ
- 2.2 ติดป้ายเตือนและแสดงข้อมูล (Labeling): อุปกรณ์ไฟฟ้าทุกชิ้นต้องมีป้ายเตือนที่ชัดเจน แสดงข้อมูลสำคัญ เช่น
- ระดับแรงดันไฟฟ้า (Voltage Level)
- ระดับพลังงานแฟลชอาร์ค (Incident Energy)
- ขอบเขตป้องกันแฟลชอาร์ค (Arc Flash Boundary)
- ข้อกำหนด PPE ที่ต้องใช้ (Required PPE)
- 2.3 การฝึกอบรมบุคลากร (Training): พนักงานที่ปฏิบัติงานใกล้กับระบบไฟฟ้าต้องได้รับการอบรมอย่างเข้มข้นเกี่ยวกับ:
- การรับรู้อันตรายจากแฟลชอาร์ค
- ขั้นตอน LOTO ที่ถูกต้องและเคร่งครัด
- การทำงานในระยะที่ปลอดภัย (Safe Distance) และการใช้เครื่องมือระยะไกล (Remote Racking/Switching)
- 2.4 การบำรุงรักษาเชิงป้องกัน (Preventive Maintenance): การตรวจสอบและบำรุงรักษาอุปกรณ์ไฟฟ้าอย่างสม่ำเสมอ เช่น การขันน็อตให้แน่น การทำความสะอาดฝุ่นและสิ่งแปลกปลอม และการใช้ กล้องถ่ายภาพความร้อน (Infrared Thermography) เพื่อตรวจหาจุดร้อนล่วงหน้า ซึ่งเป็นสาเหตุของการเกิดอาร์ค
3. อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE): ด่านป้องกันสุดท้าย
เมื่อไม่สามารถตัดกระแสไฟฟ้าได้ หรือมีพลังงานแฟลชอาร์คตกค้างอยู่ในระดับที่ไม่สามารถกำจัดได้ มาตรการสุดท้ายคือการใช้อุปกรณ์ป้องกัน:
- ชุดป้องกันแฟลชอาร์ค (Arc-Rated Clothing): เสื้อแขนยาวและกางเกงขายาว หรือชุดหมี ที่ทำจากวัสดุทนไฟ (FR – Flame-Resistant) โดยต้องมี ค่า Arc Thermal Performance Value (ATPV) ที่สูงกว่าระดับพลังงานแฟลชอาร์คที่คำนวณได้ ณ จุดทำงานนั้น
- การปกป้องศีรษะและใบหน้า: สวม หน้ากากป้องกันแฟลชอาร์ค (Arc-Rated Face Shield) พร้อมกับหมวกนิรภัย (Hard Hat) และถุงคลุมศีรษะ/ลำคอ (Balaclava)
- อุปกรณ์เสริมอื่นๆ: ถุงมือป้องกันอาร์ค (Arc-Rated Gloves) หรือถุงมือยางป้องกันไฟฟ้าพร้อมถุงมือหนังหุ้มทับ, แว่นตานิรภัย, อุปกรณ์ป้องกันเสียง และรองเท้าบู๊ตนิรภัย
การป้องกันแฟลชอาร์คเป็นการลงทุนในชีวิตและความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงาน การผสมผสานมาตรการทางวิศวกรรม การบริหารจัดการที่เข้มงวด และการใช้อุปกรณ์ PPE ที่เหมาะสมตามมาตรฐานสากล (เช่น NFPA 70E) จะช่วยลดความเสี่ยงและความรุนแรงของอุบัติเหตุร้ายแรงนี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด
บริการงานระบบไฟฟ้า ไฟบ้าน ไฟอาคาร ไฟสำนักงาน ไฟฟ้าโรงงาน #ช่างไฟดอทคอม
แจ้งปัญหาหรือปรึกษาเกี่ยวกับระบบไฟฟ้า ฟรี!!!
HOTLINE-061-417-5732
https://www.facebook.com/changfidotcom
Line: @changfi
ขั้นตอนการใช้บริการ
แอดไลน์ > แจ้งปัญหา > รอราคา > ตกลงราคา > รับบริการ
